Güncel Yazı ve Makaleler
Yönetimde Etik Değerler/ Harun KIRILMAZ

 

Yönetim kavramı sürekli olarak başkalarını yakından ilgilendiren ve etkileyen kararlar almayı; karar ve politikaları herkesin yararına olacak şekilde uygulamayı; örgütsel ve bireysel gereksinimlerin karşılanmasını; çatışmaların örgüt ve bireylerin yararlarını gözetecek şekilde çözümlenmesini; örgütte yapılması gereken görevlerin çalışanlara adil olarak paylaştırılmasını; emeğin değerinin verilmesini; çalışanların yansız olarak değerlendirilmesini; örgütün kaynaklarının bir kişi ya da grup için değil örgütsel amaçları geliştirmek için kullanılmasını; hakların ve sorumlulukların adil olarak paylaşılmasını gerektirir. Bu süreç içinde yerine getirilmesi gereken işlevler ise, ister tekdüze, ister nadiren ortaya çıkan durumlar olsun, sorunların çözümünde yaratıcılık gerektirir ve bazı genel kuralların davranışlara rehber olarak alınmasını zorunlu kılar. İşte çalışanların davranışlarına yön veren ve iyi-kötü, doğru-yanlış ayrımının kişiye görelikten çok, evrensel kabul gören ölçülere göre belirlenmesinde etik ilkeler çok önemli işlev görmektedir.
 
KAMU YÖNETİMİNDE ETİK
Kamu görevlileri, her gün kendilerinin kişisel ve mesleki dürüstlüklerinin ve erdemlerinin denendiği durumlarla karşılaşırlar. Dolandırıcılık, savurganlık ve yetkiyi kötüye kullanma gibi etik dışı davranışların devlet yönetiminde yeri yoktur ve bunun bedeli yetersiz ve niteliksiz kamu hizmetidir. Kamu görevlileri bir yandan tüm meslekler için ortak ve geçerli olan meslek etiği ilkelerine uygun davranmakla yükümlü tutulurken, diğer yandan da kamu için çalışma ve kamu kaynaklarını paylaştırma süreci içinde daha duyarlı bir etik dikkat sergileme sorumluluklarına sahiptirler.
 
Kamu yönetiminde bürokratik süreçleri işleten görevliler bürokratlardır. Bürokrat, yeterlilik esasına dayalı olarak işe alınan, farklı konumlarda görevlendirilen ve yükselen kamu görevlisidir. Bürokratların konumu, seçilmiş kamu görevlilerinin konumundan kesinlikle farklıdır. Ancak bürokratlar yönetme güçlerini, seçilmiş görevlilerle paylaşmak durumundadırlar. Yönetim gücü ve seçmenlerden bağımsızlık değişkenlerinin bileşimi, demokratik toplumlarda önemli bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Bu sorun yönetim rollerinin bürokratlara getirdiği etik sorumlulukların ciddiyetle ele alınmasını gerektirmektedir.
 
YÖNETİMDE UYULMASI BEKLENEN ETİK İLKELER
1) Adalet: Yöneticiler, kurumda görevlerin, yükümlülüklerin, sorumlulukların ve yararların eşit bir şekilde dağıtılmasından sorumludur.
2) Eşitlik: Eşitlik yararların, sıkıntıların, hizmetlerin dağıtılmasında uygulanacak sınırların belirlenmesini içerir.
3) Dürüstlük ve Doğruluk: Etik davranış, başkalarıyla ilişkilerde dürüst olmayı ve içtenliği gerektirir.
4) Tarafsızlık: Yönetici, vatandaşlarla ve çalışanlarla ilişkilerinde yansız davranmak ve hizmet sunmak zorundadır. Özellikle siyasal tarafsızlık, yöneticinin en önemli sorumluluklarından biridir.
5) Sorumluluk: En genel anlamda sorumluluk, belirli bir görevin istenilen nitelik ve nicelikte yerine getirilmesidir.
6) İnsan Hakları: İnsan haklarının iyi anlaşılması ve bireylerin bu haklarına saygılı olmak, bir yöneticinin etik değerleri arasında öncelikle yer almalıdır.
7) Hümanizm: İnsanların yetişme ve gelişme yeteneğinde, insanın erdemleriyle kişiliğinin göz önünde tutulmasından yola çıkılarak, insanın çok yönlü yetişmesini, özgürce etkinlikte bulunmasını, yaratıcı güçlerini ve yeteneklerini kullanabilmesini amaçlayan, insanlığın gelişmesine ve insan soyunun daha da yetkinleşmesine ve özgürleşmesine yönelik düşünce ve çabaların bütünüdür.
8) Bağlılık: Yönetici, bir lider olarak hem kendi mesleki bağlılık ve gelişimini hem de çalışanlarının mesleki bağlılık ve gelişimini sağlamaya çalışmalıdır.
9) Hukukun Üstünlüğü: Hukukun üstünlüğü ilkesinin hayata geçirilmesi, hukuk düzeninin toplumda egemen kılınması, hukuk düzeninde politik baskı olmaması, yasaların kişilere göre çifte standartlı uygulanmaması, yetkili kişi ve kuruluşların yasalara saygılı olması hukuk düzeninin sağlıklı işlemesini sağlar.
10) Sevgi: Yöneticinin insanlarla birlikte çalışma gerekliliği, sürekli olarak insanları sevmesini de gerekli kılar. Ayrıca yöneticinin mesleğini de sevmesi gereklidir.
11) Hoşgörü: Hoşgörü, yasalara ve etik kurallara aykırı olmadıkça, sevilmeyen ya da onaylanmayan şeylerin varlığına tahammül göstermektir.
12) Laiklik: Yöneticiler çalışanların din ve inanç özgürlüğüne karışmamalı ve anayasal düzende güvenceye alınmış olan din ve inanç özgürlüğünün zedeleyici bir davranışa girmemelidir.
13) Saygı: Yöneticiler çalışanların insani değerlerini ve kişiliklerini ön planda tutmalı ve ona göre davranış sergilemelidirler.
14) Tutumluluk: Kurumu amaçlarına uygun olarak yaşatmak, kurumun insan ve maddi kaynaklarını en verimli biçimde kullanmakla gerçekleşir. Kurumsal kaynakların kurumsal amaçlara yöneltilmesi ve bireysel çıkarlar için kullanılmaması, tutumluluğun en önemli öğelerindendir.
15) Demokrasi: Kurum içinde demokratik bir ortam oluşturulmasında, yönetici tutumlarının büyük rolü vardır.
16) Olumlu İnsan İlişkileri: Yönetimde olumlu insan ilişkileri, hem amaçlanan üretimin gerçekleştirilmesi hem de çalışanların doyumunun sağlanması açısından gereklidir.
17) Açıklık: Yöneticilerin açık davranabilmeleri için eleştiriye açık olmaları gerekir. Ayrıca, verilen kararlarda ve yapılan işlerde şeffaf olunmalıdır. Yönetici, kararlarında ve eylemlerinde şeffaf olması gerektiği kadar, kararları ve eylemleri hakkında ilgili kişilere hesap verme sorumluluğunu da yerine getirmelidir.
18) Hak ve Özgürlükler: Çalışanların yasalarla belirlenmiş hak ve özgürlükleri bulunmaktadır. Bu hak ve özgürlükler hiçbir şekilde yönetici tarafından kısıtlanmamalı ve engellenmemelidir.
19) Emeğin Hakkını Verme: Çalışanları emeğinin hakkı, kurumun yapacağı ödemenin yanı sıra birtakım motivasyon araçları ile verilir. Ayrıca yöneticiler başkalarına ait hizmet ya da düşünce şeklinde üretilmiş ürünleri sahibinin rızası olmadan kullanmamalıdırlar.
20) Yasadışı Emirlere Karşı Direnme: Yasalarda da açıkça belirtilmesine karşın, kamu görevlileri zaman zaman üstleri tarafından yerine getirilmesi istenen yasadışı emirlerle karşı karşıya kalmakta ve bunlar yerine getirmektedirler. Oysa hukuken suç teşkil eden emirlerin yerine getirilmemesi konusunda yöneticiler kesin tavır içinde olmalıdırlar.
 
           TARTIŞMALI KONULAR
·         Küreselleşmenin her alanda hakim olduğu bir dönemde yönetim alanında da evrensel etik değerlerin belirlenmesi mümkün müdür?
·         Kamu yönetiminin etik sorunlarıyla ilgili olarak üzerinde durulması gereken çözüm önerileri neler olabilir?
·         Kamu yönetiminde yaşanan etik sorunları temelinde siyasilerin mi yoksa bürokratların mı tutum ve davranışları yatmaktadır?
·         Yöneticilerin çalışanlara karşı etik sorumlulukları açısından kamu/özel sektör ayırımı yapılabilir mi? Yoksa kamu ve özel sektör için ortak etik değerler geliştirilebilir mi?
·         Yöneticileri, çalışanlara karşı etik dışı davranışlara iten sebepler neler olabilir?

Geri Dön